آب به عنوان حیاتی ترین ماده تشکیل دهنده بدن انسان، نقشی انکارناپذیر در حفظ تعادل بیولوژیکی و عملکرد صحیح تمامی ارگان ها ایفا می نماید و غفلت از مصرف کافی آن می تواند پیامدهای جبران ناپذیری را به همراه داشته باشد. بسیاری از ما تصور می کنیم که تنها زمانی به نوشیدن آب نیاز داریم که احساس تشنگی شدید بر ما غلبه کرده باشد، اما حقیقت این است که مکانیسم تشنگی آخرین زنگ خطری است که سیستم عصبی برای اعلام نیاز به مایعات به صدا در می آورد و تا آن لحظه، ممکن است فرآیندهای مخرب ناشی از کمبود مایعات آغاز شده باشند.
توجه به این نکته ضروری است که بیش از نیمی از وزن بدن انسان را آب تشکیل می دهد و تمام واکنش های شیمیایی، انتقال مواد مغذی، دفع سموم و تنظیم دمای بدن در گرو حضور کافی این مایه حیات است؛ بنابراین، نادیده گرفتن نیازهای هیدراتاسیون می تواند تعادل هموستازی را برهم زده و زمینه را برای بروز بیماری های مزمن و حاد فراهم آورد.
امروزه افراد زمان زیادی را صرف کار، تحصیل و فعالیت های روزمره می کنند، فراموشی نوشیدن آب به یک عادت ناسالم تبدیل شده است که به مرور زمان منجر به پدیده ای خطرناک تحت عنوان کم آبی در بدن می شود. این وضعیت که در علم پزشکی به عنوان دهیدراتاسیون شناخته می شود، تنها به معنای خشکی دهان نیست، بلکه وضعیتی سیستماتیک است که در آن خروجی آب و املاح از بدن، بیش از ورودی آن بوده و در نتیجه حجم خون کاهش یافته و غلظت املاح معدنی در بافت ها افزایش می یابد.
مجموعه ترمس یک شرکت معتبر است که در زمینه تجهیزات پزشکی فعالیت و محصولات متنوعی را تولید می کنید. استفاده از تشک برقی ترمس میتواند بخشی از عادتهای مثبت برای داشتن استراحت بهتر در طول سال باشد؛ گرمای کنترل شده آن تجربهای آرام و دلپذیر ایجاد میکند. اگر قصد خرید تشک برقی با گارانتی را دارید و می توانید قیمت تشک برقی را از فروشگاه ترمش مشاهده و خرید خود را انجام دهید.
مهم ترین علائم کم آبی بدن
شناسایی زودهنگام نشانه هایی که بدن در هنگام مواجهه با کمبود مایعات از خود بروز می دهد، اولین و حیاتی ترین گام در پیشگیری از آسیب های جدی تر محسوب می شود، زیرا بدن انسان مکانیزم های هوشمندی برای اعلام خطر دارد که نباید نادیده گرفته شوند. یکی از ابتدایی ترین و شاید گمراه کننده ترین علائم کم آبی در بدن، احساس خستگی مفرط و خواب آلودگی غیرطبیعی در طول روز است که بسیاری از افراد آن را به کمبود خواب یا فشار کاری نسبت می دهند، در حالی که این حالت ناشی از کاهش حجم خون و تلاش مضاعف قلب برای پمپاژ اکسیژن و مواد مغذی به سلول ها می باشد. زمانی که مایعات کافی در دسترس نباشد، خون غلیظ تر شده و گردش آن در عروق با کندی مواجه می گردد که این امر مستقیماً بر سطح انرژی عمومی فرد تأثیر منفی می گذارد و احساس رخوت و بی حالی را تشدید می نماید.
علاوه بر خستگی، تغییرات محسوس در رنگ و حجم ادرار یکی از دقیق ترین شاخص های سنجش وضعیت هیدراتاسیون بدن است که باید همواره مورد توجه قرار گیرد تا از سلامت کلیه ها اطمینان حاصل شود. در حالت طبیعی و زمانی که بدن به اندازه کافی هیدراته است، رنگ ادرار باید زرد بسیار روشن و شفاف باشد، اما با شروع فرآیند کم آبی در بدن، کلیه ها برای حفظ آب موجود، ادرار را غلیظ کرده و رنگ آن به زرد تیره یا کهربایی تغییر می یابد. این تغییر رنگ نشان دهنده انباشت مواد زائد و سموم در بدن است که به دلیل نبود آب کافی برای رقیق سازی، با غلظت بالا دفع می شوند و اگر این روند ادامه یابد، می تواند هشداری جدی برای شروع اختلالات کلیوی باشد.
خشکی دهان، لب ها و حتی خشکی چشم ها نیز از دیگر علائم شایع و آزاردهنده ای هستند که نشان می دهند غدد بزاقی و اشکی قادر به تولید رطوبت کافی برای محافظت از بافت های مخاطی نیستند و بدن در وضعیت بحرانی قرار دارد. بزاق دهان نه تنها برای بلع و هضم غذا ضروری است، بلکه نقش مهمی در کنترل باکتری های دهان ایفا می کند و کاهش ترشح آن می تواند منجر به بوی بد دهان و افزایش پوسیدگی دندان ها شود که ریشه اصلی آن همان کم آبی در بدن است. همچنین، خشکی چشم می تواند باعث سوزش، قرمزی و تاری دید شود که این مسئله به ویژه برای افرادی که ساعات طولانی با کامپیوتر کار می کنند، بسیار آزاردهنده خواهد بود و کارایی آن ها را کاهش می دهد.
سردردهای مداوم و احساس سرگیجه، به ویژه هنگام برخاستن ناگهانی از جای خود، نشانه های دیگری هستند که ارتباط مستقیمی با افت فشار خون ناشی از کاهش حجم مایعات بدن دارند و نباید به سادگی از کنار آن ها عبور کرد. مغز انسان برای عملکرد صحیح در داخل جمجمه در مایعی شناور است و کاهش آب بدن می تواند باعث انقباض بافت مغز و کشیدگی عروق متصل به آن شود که این فرآیند خود را به صورت سردردهای ضربان دار نشان می دهد.
تپش قلب و افزایش ضربان نبض نیز از جمله واکنش های فیزیولوژیک بدن در پاسخ به کاهش حجم خون در گردش است، زیرا قلب مجبور است برای جبران کمبود مایعات و حفظ فشار خون، با سرعت و شدت بیشتری کار کند. این افزایش فعالیت قلبی می تواند باعث ایجاد اضطراب و احساس تنگی نفس در فرد شود که اگر ریشه آن یعنی کم آبی در بدن به درستی تشخیص داده نشود، ممکن است با مشکلات قلبی اشتباه گرفته شود. در واقع، الکترولیت های موجود در خون که برای هدایت سیگنال های الکتریکی قلب ضروری هستند، در اثر کمبود آب دچار عدم تعادل شده و ریتم طبیعی قلب را برهم می زنند.
گرفتگی عضلات، به خصوص در ناحیه پاها و در حین خواب شبانه یا ورزش، یکی دیگر از علائم هشداردهنده ای است که نشان می دهد عضلات شما از کمبود اکسیژن و تجمع اسید لاکتیک ناشی از کم آبی رنج می برند. آب نقش حامل را برای انتقال مواد معدنی مانند سدیم، پتاسیم و کلسیم به سلول های عضلانی ایفا می کند و زمانی که کم آبی در بدن رخ می دهد، این تعادل الکترولیتی به هم ریخته و عضلات دچار اسپاسم های دردناک و غیرارادی می شوند. ورزشکاران و افرادی که فعالیت بدنی بالایی دارند باید بیش از دیگران نسبت به این علامت حساس باشند و هیدراتاسیون را در اولویت برنامه خود قرار دهند.
تاثیر مخرب کم آبی بدن بر عملکرد مغز و سیستم عصبی
مغز انسان یکی از حساس ترین و پیچیده ترین ارگان های بدن است که بیش از ۷۵ درصد حجم آن را آب تشکیل می دهد و کوچکترین نوسانی در میزان هیدراتاسیون می تواند عملکرد شناختی و عصبی آن را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. مطالعات متعدد نشان داده اند که حتی کم آبی خفیف در حد یک تا دو درصد از وزن بدن، می تواند منجر به کاهش تمرکز، اختلال در حافظه کوتاه مدت و افت توانایی های استدلالی و محاسباتی شود. زمانی که پدیده کم آبی در بدن رخ می دهد، سلول های مغزی برای حفظ تعادل اسمزی خود دچار انقباض شده و این تغییر فیزیکی مستقیماً بر کارایی انتقال دهنده های عصبی و سرعت پردازش اطلاعات اثر منفی می گذارد و فرد را با چالش های جدی در انجام وظایف ذهنی مواجه می سازد.
یکی از شایع ترین عوارض کمبود آب بر سیستم عصبی، بروز نوسانات خلقی، تحریک پذیری و افزایش سطح استرس و اضطراب است که می تواند کیفیت زندگی روزمره و روابط اجتماعی فرد را مختل نماید. کم آبی باعث افزایش ترشح هورمون کورتیزول یا همان هورمون استرس در بدن می شود که این امر نه تنها احساس تنش را در فرد بالا می برد، بلکه مانع از استراحت ذهنی و آرامش روانی می گردد. افرادی که به طور مداوم دچار کم آبی در بدن هستند، اغلب گزارش می دهند که بدون دلیل مشخصی احساس کلافگی و عصبانیت می کنند و توانایی آن ها در مدیریت بحران های روزانه به شدت کاهش می یابد که این موضوع نشان دهنده وابستگی عمیق سلامت روان به تعادل آب و الکترولیت ها است.
سردردهای میگرنی و تنشی از دیگر پیامدهای مستقیم نرسیدن آب کافی به مغز هستند که مکانیسم آن مربوط به گشاد شدن عروق خونی مغز در پاسخ به کاهش سطح اکسیژن و مایعات است. هنگامی که خون به دلیل کم آبی غلیظ می شود، اکسیژن رسانی به بافت های مغزی کاهش می یابد و مغز برای جبران این کمبود، دستور انبساط عروق را صادر می کند که این فرآیند منجر به فشار بر اعصاب و بروز درد می شود.
خستگی ذهنی و مه مغزی، حالتی است که در آن فرد احساس می کند فرآیندهای فکری اش کند شده و نمی تواند با وضوح و دقت همیشگی فکر کند، که این وضعیت ارتباط تنگاتنگی با کم آبی در بدن دارد. در این حالت، هوشیاری کاهش یافته و زمان واکنش فرد به محرک های محیطی طولانی تر می شود که این مسئله می تواند در هنگام رانندگی یا کار با ماشین آلات حساس خطرات جدی به همراه داشته باشد. نورون های مغزی برای انتقال پیام های الکتریکی نیاز به محیطی سرشار از آب و املاح دارند و خشکی این محیط باعث ایجاد اختلال در شبکه ارتباطی مغز شده و احساس گیجی و منگی را به فرد القا می کند.
اختلال در چرخه خواب و بیداری نیز می تواند ناشی از کم آبی مزمن باشد، زیرا هیدراتاسیون مناسب نقش کلیدی در تنظیم دمای بدن و تولید هورمون ملاتونین که مسئول تنظیم خواب است، ایفا می کند. کم آبی در بدن می تواند باعث گرفتگی عضلات پا در شب، خشک شدن مجاری تنفسی و خر و پف، و همچنین بیدار شدن های مکرر به دلیل تشنگی شود که تمامی این موارد کیفیت خواب را کاهش داده و مانع از ورود مغز به فاز خواب عمیق و ترمیمی می شوند. مغزی که استراحت کافی نداشته باشد، در روز بعد عملکرد ضعیف تری خواهد داشت و این چرخه معیوب می تواند سلامت سیستم عصبی را به مرور زمان فرسوده کند.
کاهش حجم ماده خاکستری مغز در اثر دهیدراتاسیون طولانی مدت، یکی از یافته های نگران کننده علمی است که نشان می دهد کم آبی می تواند ساختار فیزیکی مغز را تغییر دهد و فرآیندهای پیری مغز را تسریع بخشد. همان طور که گیاهان بدون آب پژمرده می شوند، سلول های مغزی نیز در غیاب آب کافی چروکیده شده و کارایی خود را از دست می دهند که این مسئله می تواند خطر ابتلا به بیماری های زوال عقل مانند آلزایمر را در سنین بالا افزایش دهد. پیشگیری از کم آبی در بدن یک استراتژی ساده اما قدرتمند برای حفظ سلامت مغز در درازمدت است و نباید به هیچ عنوان مورد غفلت واقع شود.
عوارض کم نوشیدن آب برای سلامت پوست و مو
پوست به عنوان بزرگترین ارگان بدن و اولین سد دفاعی در برابر عوامل محیطی، برای حفظ سلامت، شادابی و خاصیت ارتجاعی خود به شدت نیازمند رطوبت رسانی داخلی است و کمبود آب می تواند ظاهر آن را به سرعت پیر و خسته نشان دهد. زمانی که کم آبی در بدن اتفاق می افتد، بدن طبق مکانیسم بقا، آب را از بافت های غیرحیاتی مانند پوست به سمت ارگان های حیاتی مثل قلب و ریه هدایت می کند که نتیجه آن خشکی، زبری و پوسته پوسته شدن سطح پوست خواهد بود. سلول های پوستی که فاقد آب کافی باشند، حجم خود را از دست داده و باعث می شوند خطوط ریز و چین و چروک ها عمیق تر و نمایان تر از حالت طبیعی به نظر برسند.
کلاژن، پروتئینی که مسئول استحکام و جوانی پوست است، برای ساختار و عملکرد صحیح خود به محیطی مرطوب نیاز دارد و دهیدراتاسیون می تواند منجر به شکنندگی رشته های کلاژن و تسریع روند پیری پوست شود. پوستی که دچار کم آبی در بدن شده باشد، شفافیت و درخشندگی طبیعی خود را از دست می دهد و به رنگ خاکستری یا کدر متمایل می شود که حتی با استفاده از بهترین کرم های مرطوب کننده موضعی نیز نمی توان این کمبود درونی را به طور کامل جبران کرد. آبرسانی داخلی از طریق نوشیدن آب کافی، اساسی ترین گام برای داشتن پوستی روشن و هموار است که هیچ محصول آرایشی نمی تواند جایگزین آن شود.
علاوه بر پیری زودرس، کم آبی می تواند شدت مشکلات پوستی مانند اگزما، پسوریازیس و آکنه را افزایش دهد، زیرا پوست خشک توانایی کمتری در دفع سموم و مبارزه با باکتری ها دارد و سد دفاعی آن ضعیف تر عمل می کند. زمانی که بدن هیدراته است، گردش خون در مویرگ های زیر پوست بهبود می یابد و مواد مغذی و اکسیژن بیشتری به سلول های اپیدرم می رسد، اما در شرایط کم آبی در بدن، این جریان خون کند شده و تجمع سموم در لایه های پوست می تواند منجر به التهاب، جوش و حساسیت های پوستی گردد. نوشیدن آب کافی به دفع این سموم از طریق تعریق کمک کرده و پوستی پاک تر و سالم تر را به ارمغان می آورد.
ناحیه حساس دور چشم ها که پوستی بسیار نازک و ظریف دارد، یکی از اولین نقاطی است که تاثیرات منفی کمبود آب را به صورت گودی و تیرگی زیر چشم نشان می دهد. فرورفتگی زیر چشم ها و تیرگی آن اغلب ناشی از کاهش حجم بافت های زیرین و نمایان شدن عروق خونی تیره در بستر خشک پوست است که چهره فرد را خسته و بیمارگونه جلوه می دهد. با رفع مشکل کم آبی در بدن و بازگرداندن رطوبت به سلول ها، پوست دور چشم حجیم تر شده و تیرگی ها به طور قابل توجهی کاهش می یابند، بنابراین نوشیدن آب یک راهکار زیبایی طبیعی و مقرون به صرفه محسوب می شود.
سلامت موها نیز ارتباط مستقیمی با میزان هیدراتاسیون بدن دارد، زیرا ریشه موها برای رشد و استحکام ساقه مو به آب و مواد معدنی محلول در آن نیاز مبرم دارند و خشکی بدن می تواند منجر به ریزش و شکنندگی موها شود. کم آبی باعث می شود پوست سر خشک و مستعد شوره شود و فولیکول های مو ضعیف گردند، که نتیجه آن موهایی نازک، وز و فاقد درخشش خواهد بود. زمانی که بدن با کمبود آب مواجه است، اولویت آبرسانی به موها که بافتی مرده محسوب می شوند، در پایین ترین سطح قرار می گیرد و به همین دلیل سلامت موها به سرعت تحت تاثیر قرار می گیرد.
موخوره و شکنندگی انتهای موها نیز از عوارض شایع کمبود رطوبت داخلی است که بسیاری از افراد سعی می کنند با روغن ها و ماسک های مو آن را درمان کنند، در حالی که ریشه مشکل در کم آبی در بدن نهفته است. آب کافی باعث حفظ خاصیت ارتجاعی ساقه مو می شود و از خرد شدن آن در هنگام شانه کردن یا حالت دادن جلوگیری می کند.
خطرات جدی کم آبی برای کلیه ها و دستگاه گوارش
کلیه ها به عنوان تصفیه خانه طبیعی بدن، برای انجام وظیفه حیاتی خود یعنی دفع مواد زائد از خون به شکل ادرار، به شدت به جریان مداوم و کافی آب وابسته هستند و هرگونه اختلال در آبرسانی می تواند عملکرد این ارگان های حیاتی را با خطر جدی مواجه سازد. کم آبی در بدن باعث می شود کلیه ها برای حفظ مایعات درون سیستم گردش خون، ادرار را به شدت تغلیظ کنند که این امر موجب تجمع املاح معدنی و نمک ها در بافت کلیه شده و ریسک تشکیل سنگ های کلیوی را به طرز چشمگیری افزایش می دهد. سنگ کلیه یکی از دردناک ترین تجربیات پزشکی است که پیشگیری از آن با مصرف آب کافی بسیار ساده تر از درمان پیچیده و پرهزینه آن می باشد.
عفونت های دستگاه ادراری نیز در افرادی که آب کمی می نوشند شایع تر است، زیرا جریان مداوم ادرار باعث شستشوی مجاری ادراری و دفع باکتری هایی می شود که ممکن است وارد مثانه شده باشند. زمانی که ادرار به دلیل کم آبی غلیظ و راکد می شود، محیطی ایده آل برای تکثیر باکتری ها فراهم می گردد که می تواند منجر به عفونت های دردناک مثانه و در موارد شدیدتر عفونت کلیه شود. حفظ سطح هیدراتاسیون مناسب، بهترین و طبیعی ترین روش برای پاکسازی سیستم ادراری است و به جلوگیری از آسیب های درازمدت ناشی از عفونت های مکرر که ریشه در کم آبی در بدن دارند، کمک شایانی می نماید.
در صورت تداوم کم آبی شدید و طولانی مدت، خطر نارسایی حاد کلیه وجود دارد که در آن کلیه ها توانایی خود را برای فیلتر کردن سموم از خون از دست می دهند و این مواد سمی در بدن انباشته می شوند. این وضعیت یک اورژانس پزشکی محسوب می شود و می تواند جان فرد را تهدید کند، زیرا تجمع سموم اوره و کراتینین در خون می تواند بر عملکرد سایر ارگان ها مانند مغز و قلب نیز اثر بگذارد. استفاده از فلاسک برای در دسترس داشتن آب سالم در هر زمان و مکانی، اقدامی پیشگیرانه برای محافظت از سلامت کلیه ها در برابر چنین خطرات جبران ناپذیری است.
دستگاه گوارش نیز برای عملکرد صحیح و هضم و جذب مواد غذایی به آب نیاز مبرم دارد و کمبود آن می تواند منجر به مشکلات گوارشی آزاردهنده و مزمن از جمله یبوست شدید شود. آب در روده بزرگ جذب مدفوع می شود تا حجم و نرمی آن را افزایش دهد و حرکت آن را در طول روده تسهیل نماید؛ اما در شرایط کم آبی در بدن، روده بزرگ تمام آب موجود در مواد غذایی را جذب می کند تا بدن را هیدراته نگه دارد که نتیجه آن مدفوعی خشک، سفت و دفعی دردناک خواهد بود. یبوست مزمن می تواند منجر به هموروئید، شقاق مقعدی و سایر مشکلات رکتال شود که کیفیت زندگی را به شدت کاهش می دهد.
اسید معده و پوشش مخاطی آن نیز تحت تاثیر میزان آب بدن قرار دارند و کم آبی می تواند تعادل ظریف بین اسید معده و لایه محافظتی معده را برهم زده و زمینه را برای بروز سوزش سر دل، رفلاکس و زخم معده فراهم کند. آب نه تنها به رقیق شدن شیره معده کمک می کند، بلکه جزئی اصلی از موکوس محافظی است که دیواره معده را در برابر خاصیت خورندگی اسید ایمن نگه می دارد. افرادی که آب کافی نمی نوشند، بیشتر در معرض خطر آسیب های بافتی دستگاه گوارش قرار دارند و اغلب از سوء هاضمه و دردهای شکمی رنج می برند که علت اصلی آن کم آبی در بدن است.
کبد نیز برای متابولیسم چربی ها و دفع سموم محلول در آب به هیدراتاسیون کافی نیاز دارد و کمبود آب می تواند فشار مضاعفی بر این ارگان حیاتی وارد کرده و کارایی آن را در سم زدایی بدن کاهش دهد. هنگامی که کلیه ها به دلیل کم آبی نمی توانند به درستی کار کنند، کبد مجبور است بخشی از وظایف آن ها را بر عهده بگیرد که این امر می تواند منجر به کاهش توانایی کبد در چربی سوزی و انباشت چربی در بدن شود. بنابراین، نوشیدن آب کافی نه تنها برای سلامت گوارش و کلیه، بلکه برای مدیریت وزن و سلامت کبد نیز ضروری است.
جذب ویتامین های محلول در آب مانند ویتامین های گروه B و ویتامین C تنها در حضور آب کافی امکان پذیر است و کم آبی می تواند منجر به کمبودهای تغذیه ای شود، حتی اگر رژیم غذایی فرد غنی باشد. دستگاه گوارش برای تجزیه غذا و انتقال مواد مغذی به جریان خون به یک محیط مایع نیاز دارد و خشکی این محیط تمام فرآیند هضم و جذب را مختل می کند.
کم آبی بدن و درد مفاصل
مفاصل بدن انسان نقاط اتصال استخوان ها هستند که حرکت روان و بدون درد ما را تضمین می کنند و جالب است بدانید که غضروف های موجود در مفاصل حدود ۸۰ درصد از آب تشکیل شده اند. این آب نقش ضربه گیر و روان کننده را ایفا می کند و مانع از ساییده شدن استخوان ها بر روی یکدیگر در هنگام حرکت می شود. زمانی که کم آبی در بدن اتفاق می افتد، مایع سینوویال که وظیفه لغزنده کردن سطح مفاصل را دارد کاهش می یابد و غضروف ها نیز آب خود را از دست داده و خشک و شکننده می شوند که این امر منجر به افزایش اصطکاک و بروز درد و التهاب در مفاصل می گردد.
درد مفاصل ناشی از کم آبی اغلب با دردهای آرتروز اشتباه گرفته می شود، در حالی که در بسیاری از موارد، نوشیدن آب کافی می تواند به طور قابل توجهی شدت درد را کاهش دهد و دامنه حرکتی مفاصل را بهبود بخشد. دیسک های بین مهره ای در ستون فقرات نیز ساختاری ژلاتینی و سرشار از آب دارند که به عنوان بالشتک های جذب کننده شوک عمل می کنند و در طول روز بر اثر فشار جاذبه و فعالیت، مقداری از آب خود را از دست می دهند. اگر این آب از طریق نوشیدن مایعات کافی جایگزین نشود، دیسک ها فشرده شده و ارتفاع خود را از دست می دهند که می تواند منجر به کمردردهای مزمن و آسیب به مهره ها شود.
نقرس یکی از انواع دردناک التهاب مفاصل است که به دلیل تجمع کریستال های اسید اوریک در مفاصل، به ویژه در انگشت شست پا، ایجاد می شود و ارتباط مستقیمی با وضعیت هیدراتاسیون بدن و عملکرد کلیه ها دارد. کم آبی در بدن باعث می شود که کلیه ها نتوانند اسید اوریک اضافی را به طور موثر دفع کنند و غلظت این ماده در خون بالا رفته و در مفاصل رسوب کند. نوشیدن آب فراوان یکی از توصیه های اصلی پزشکان به بیماران مبتلا به نقرس است تا با رقیق کردن خون و افزایش ادرار، به دفع اسید اوریک کمک کرده و از حملات دردناک جلوگیری نمایند.
التهاب سیستمیک در بدن نیز می تواند در اثر کمبود مزمن آب تشدید شود، زیرا آب به دفع توکسین ها و مواد التهاب زا از بافت ها کمک می کند و نبود آن باعث تجمع این مواد و تحریک اعصاب درد در مفاصل می شود. افرادی که از دردهای روماتیسمی رنج می برند، اغلب متوجه می شوند که در روزهایی که آب کمتری مصرف کرده اند، شدت درد و خشکی مفاصل آن ها بیشتر است. استفاده از بطری های عایق دار که آب را در دمای مطلوب نگه می دارند، می تواند انگیزه نوشیدن آب را افزایش داده و به کاهش التهابات مفصلی کمک کند.
انعطاف پذیری تاندون ها و رباط ها نیز به میزان آب بدن وابسته است و بافت های خشک، سفت تر بوده و بیشتر در معرض پارگی و آسیب دیدگی در حین فعالیت های ورزشی یا حرکات ناگهانی قرار دارند. هیدراتاسیون مناسب باعث می شود بافت های همبند نرم و ارتجاعی باقی بمانند و بتوانند فشار وارده را بهتر تحمل کنند، که این موضوع برای ورزشکاران و سالمندان اهمیت ویژه ای دارد. پیشگیری از آسیب های ورزشی تنها محدود به گرم کردن نیست، بلکه رفع کم آبی در بدن پیش از شروع تمرین، شرط لازم برای عملکرد ایمن سیستم اسکلتی-عضلانی است.
علاوه بر این، کم آبی می تواند روند بهبودی و ترمیم بافت های آسیب دیده مفصلی را کند نماید، زیرا انتقال مواد مغذی و سلول های ترمیمی به ناحیه آسیب دیده از طریق جریان خون انجام می شود که خود وابسته به حجم آب بدن است. اگر بدن دهیدراته باشد، جریان خون به نواحی محیطی و مفاصل کاهش می یابد و این امر باعث طولانی شدن دوره نقاهت و باقی ماندن درد برای مدت طولانی تر می شود. آب در واقع محیطی است که فرآیندهای بازسازی سلولی در آن رخ می دهند و بدون آن، هیچ ترمیمی کامل نخواهد بود.
درمان سریع کم آبی بدن
مواجهه با علائم دهیدراتاسیون نیازمند اقدامی فوری و اصولی است، اما باید توجه داشت که درمان سریع کم آبی در بدن تنها نوشیدن حجم زیادی آب در یک لحظه نیست، بلکه نیازمند استراتژی هوشمندانه ای برای جذب حداکثری مایعات توسط سلول ها می باشد. نوشیدن آب ساده به تنهایی ممکن است کافی نباشد، به خصوص اگر کم آبی ناشی از تعریق زیاد یا بیماری باشد، زیرا بدن همراه با آب، الکترولیت های حیاتی مانند سدیم و پتاسیم را نیز از دست داده است. بهترین روش، مصرف محلول های او آر اس (ORS) یا نوشیدنی های ایزوتونیک خانگی (ترکیب آب، مقدار کمی نمک و شکر یا عسل) است که تعادل اسمزی را برقرار کرده و آب را به سرعت در بدن نگه می دارند.
نحوه نوشیدن آب نیز در درمان موثر کم آبی اهمیت دارد؛ نوشیدن جرعه جرعه و آرام آب در طی چند ساعت بسیار موثرتر از سر کشیدن یک بطری کامل آب در چند ثانیه است که ممکن است به سرعت دفع شود. وقتی حجم زیادی آب به طور ناگهانی وارد معده می شود، بدن آن را پردازش نکرده و سریعاً از طریق کلیه ها دفع می کند، اما نوشیدن تدریجی به سلول ها اجازه می دهد تا آب را جذب و هیدراتاسیون را بازیابی کنند. داشتن یک فلاسک در کنار دست، این امکان را فراهم می کند که به طور مداوم و با ریتم منظم آب بنوشید و دمای آب را نیز مطابق میل خود (نه خیلی سرد و نه گرم) حفظ کنید تا نوشیدن آن دلپذیرتر باشد.
دمای مایعات مصرفی نیز می تواند در سرعت جذب آن ها تاثیرگذار باشد؛ آب خیلی یخ ممکن است باعث انقباض عروق معده شود و جذب را کند نماید، در حالی که آب ولرم یا خنک معمولاً بهتر تحمل شده و سریع تر وارد جریان خون می گردد. برای افرادی که دچار گرمازدگی و کم آبی در بدن شده اند، خنک کردن بدن با استفاده از کمپرس سرد بر روی نقاط نبض دار (گردن، مچ دست و کشاله ران) در کنار نوشیدن مایعات، به کاهش دمای مرکزی بدن و توقف فرآیند از دست دادن آب کمک می کند. درمان باید دو جانبه باشد: تامین آب از دست رفته و جلوگیری از اتلاف بیشتر آب.
مصرف میوه ها و سبزیجات آبدار مانند هندوانه، خیار، پرتقال و کاهو نیز راهی عالی برای درمان کم آبی است، زیرا آب موجود در بافت گیاهی ساختاری متفاوت دارد و همراه با مواد معدنی و ویتامین ها به آرامی آزاد شده و جذب بدن می شود. این آب ژلی یا ساختار یافته، مدت زمان بیشتری در بدن باقی می ماند و هیدراتاسیون عمقی تری را فراهم می کند. در شرایطی که نوشیدن مایعات دشوار است (مانند حالت تهوع)، مکیدن تکه های یخ یا استفاده از این میوه ها می تواند جایگزین مناسبی برای رفع تدریجی کم آبی در بدن باشد.
پرهیز از مصرف نوشیدنی های ادرارآور مانند قهوه غلیظ، چای پررنگ و نوشیدنی های الکلی در زمان کم آبی بسیار حیاتی است، زیرا این مواد باعث دفع بیشتر آب از بدن می شوند و وضعیت را وخیم تر می کنند. اگر عادت به مصرف کافئین دارید، باید بدانید که به ازای هر فنجان قهوه، نیاز به نوشیدن آب اضافی دارید تا اثر دیورتیک آن خنثی شود. جایگزین کردن این نوشیدنی ها با دمنوش های گیاهی ملایم یا آب طعم دار شده با لیمو و نعناع در بطری می تواند عادتی سالم برای حفظ هیدراتاسیون پایدار باشد.
در موارد شدید کم آبی که با علائمی مانند گیجی، عدم هوشیاری، استفراغ مکرر و ضربان قلب بسیار تند همراه است، درمان های خانگی کافی نیست و باید بلافاصله به مراکز درمانی مراجعه کرد تا سرم تراپی و تزریق وریدی مایعات انجام شود. سرم های تزریقی حاوی ترکیبات دقیق و محاسبه شده ای از آب، قند و الکترولیت ها هستند که مستقیماً وارد خون شده و بحران کم آبی را در سریع ترین زمان ممکن برطرف می کنند. تاخیر در درمان کم آبی شدید می تواند منجر به شوک هیپوولمیک و آسیب های دائمی به ارگان ها شود.
نظارت بر بهبودی پس از شروع درمان نیز مهم است؛ بازگشت رنگ ادرار به زرد روشن، رفع خشکی دهان و بهبود وضعیت هوشیاری نشان دهنده موفقیت درمان است. اما بهبودی کامل از یک دوره کم آبی شدید ممکن است تا ۲۴ الی ۴۸ ساعت طول بکشد تا ذخایر آب درون سلولی و فضای بین بافتی کاملاً پر شود. بنابراین، پس از رفع علائم اولیه، نباید نوشیدن آب را متوقف کرد، بلکه باید یک روتین منظم نوشیدن آب را ایجاد نمود تا از بازگشت مجدد کم آبی در بدن جلوگیری شود.
جمع بندی
کم آبی در بدن فراتر از یک احساس تشنگی ساده است و می تواند به عنوان عاملی خاموش، سلامت تمامی سیستم های حیاتی بدن از مغز و اعصاب گرفته تا کلیه ها، پوست و مفاصل را به خطر اندازد. همان طور که در این مقاله بررسی شد، نادیده گرفتن نیاز بدن به آب می تواند منجر به عوارض کوتاه مدتی همچون خستگی، سردرد و عدم تمرکز و همچنین پیامدهای درازمدت و خطرناکی نظیر سنگ کلیه، پیری زودرس پوست و آسیب های مفصلی شود. آگاهی از علائم هشداردهنده و درک مکانیسم های فیزیولوژیک بدن در مواجهه با کمبود مایعات، اولین گام در جهت حفظ سلامتی و پیشگیری از بیماری های مرتبط با دهیدراتاسیون است.
تغییر سبک زندگی و گنجاندن عادت نوشیدن آب در برنامه روزانه، کلید اصلی مقابله با این معضل فراگیر است. ما نباید منتظر بمانیم تا بدن با فریاد تشنگی نیاز خود را اعلام کند، بلکه باید با نوشیدن منظم و جرعه جرعه آب در طول روز، محیطی ایمن و هیدراته برای فعالیت سلول های خود فراهم آوریم. توجه به رنگ ادرار، حفظ رطوبت پوست و مصرف مواد غذایی آبدار، راهکارهایی ساده اما حیاتی هستند که می توانند کیفیت زندگی ما را به طرز چشمگیری ارتقا دهند و از هزینه های سنگین درمانی در آینده جلوگیری نمایند.
در نهایت، برای اینکه نوشیدن آب به یک عادت پایدار و لذت بخش تبدیل شود، دسترسی آسان و همیشگی به آب سالم و با دمای مطلوب اهمیت ویژه ای دارد. همراه داشتن یک قمقمه یا فلاسک باکیفیت و استاندارد، نه تنها نیاز شما به آب را در هر زمان و مکانی برطرف می سازد، بلکه به عنوان یک یادآور فیزیکی عمل می کند تا هرگز نوشیدن مایه حیات را فراموش نکنید. سرمایه گذاری بر روی هیدراتاسیون بدن، سرمایه گذاری بر روی انرژی، زیبایی و طول عمر شماست و مقابله با کم آبی در بدن، وظیفه ای است که هر روز باید به آن پایبند باشیم.
